Art. 13 dla systemów autonomicznych: przejrzystość i instrukcja obsługi

Art. 13 nakłada obowiązki na dostawcę wobec podmiotu wdrażającego. Nie nakłada obowiązku publikowania informacji ani wyjaśniania decyzji osobie, której dotyczy.

• art. 13(1)
  Przejrzystość pozwalająca podmiotom wdrażającym interpretować wyniki

  Systemy AI wysokiego ryzyka projektuje się i rozwija tak, aby ich działanie było wystarczająco przejrzyste i umożliwiało podmiotom wdrażającym interpretację wyników systemu i ich właściwe wykorzystanie. Zapewnia się odpowiedni rodzaj i stopień przejrzystości, aby dostawca i podmiot wdrażający mogli spełnić swoje obowiązki określone w sekcji 3.

• art. 13(2)
  Instrukcja obsługi

  Do systemów AI wysokiego ryzyka dołącza się instrukcję obsługi w odpowiednim formacie cyfrowym lub innym. Musi ona zawierać zwięzłe, kompletne, poprawne i jasne informacje, które są istotne, dostępne i zrozumiałe dla podmiotów wdrażających.

• art. 13(3)(a), (b)
  Minimalna zawartość: dostawca, skuteczność działania i ograniczenia

  Instrukcja obsługi musi zawierać co najmniej tożsamość i dane kontaktowe dostawcy oraz cechy, możliwości i ograniczenia skuteczności działania systemu. Należy do nich przeznaczenie systemu. Należy do nich też poziom dokładności wraz z jego wskaźnikami oraz poziom solidności i cyberbezpieczeństwa. Chodzi o poziomy, względem których przetestowano system i dokonano jego walidacji oraz których można oczekiwać. Należą do nich także znane okoliczności, które mogą na nie wpływać. Należą do nich też znane lub dające się przewidzieć okoliczności, które mogą powodować ryzyko dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych. W stosownych przypadkach obejmuje ona możliwości techniczne wyjaśniania wyników, działanie systemu w odniesieniu do określonych osób lub grup osób, specyfikacje dotyczące danych wejściowych oraz informacje umożliwiające podmiotom wdrażającym interpretację wyników.

• art. 13(3)(c)–(f)
  Zmiany, nadzór, zasoby i rejestry zdarzeń

  Instrukcja musi też wskazywać zmiany zaplanowane z góry przez dostawcę przy początkowej ocenie zgodności, jeżeli takie były, oraz środki nadzoru ze strony człowieka na podstawie art. 14. Musi wskazywać potrzebne zasoby obliczeniowe i sprzętowe, przewidywany cykl życia oraz środki konserwacji, w tym aktualizacje oprogramowania. W stosownych przypadkach opisuje mechanizmy, które umożliwiają podmiotom wdrażającym zbieranie, przechowywanie i interpretowanie rejestrów zdarzeń zgodnie z art. 12.

Art. 13 dotyczy wyłącznie systemów AI wysokiego ryzyka. Poniższe wiersze pokazują, jakie AI w pojazdach, bezzałogowych statkach powietrznych, robotach i maszynach jest objęte, oraz kiedy art. 13 się nie stosuje.

• Systemy autonomiczne nie są kategorią w rozporządzeniu

  Rozporządzenie nie zawiera kategorii systemów autonomicznych. Jego definicja systemu AI mówi o „różnym poziomie autonomii” (art. 3 pkt 1), a art. 14 ust. 3 o „poziomie autonomii”. Rozporządzenie nie wymienia żadnego samochodu autonomicznego, drona ani robota. Ta strona używa określenia „systemy autonomiczne” dla AI w pojazdach, bezzałogowych statkach powietrznych, robotach i maszynach. To, jakie przepisy mają zastosowanie, zależy od unijnego prawa produktowego, które obejmuje dany produkt. Kolejne wiersze wskazują trzy sposoby, w jakie system AI może być systemem wysokiego ryzyka: na podstawie sekcji B załącznika I, na podstawie sekcji A załącznika I oraz na podstawie załącznika III pkt 2. Zastosowanie mogą mieć także inne przepisy, na przykład art. 4 (kompetencje w zakresie AI), art. 5 (zakazane praktyki), art. 50 (przejrzystość), art. 53 (modele AI ogólnego przeznaczenia) oraz pozostałe punkty załącznika III.

• Produkty z sekcji B: pojazdy, bezzałogowe statki powietrzne, system kolei, wyposażenie morskie, maszyny

  Sekcja B załącznika I wymienia na przykład pojazdy silnikowe (rozporządzenia (UE) 2018/858 i (UE) 2019/2144, pkt 18 i 19), pojazdy dwu- lub trzykołowe oraz czterokołowce (pkt 14), pojazdy rolnicze i leśne (pkt 15), system kolei (pkt 17), wyposażenie morskie (pkt 16), bezzałogowe statki powietrzne oraz ich silniki, śmigła, części i wyposażenie do zdalnego sterowania statkami powietrznymi na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1139 (pkt 20) oraz maszyny (rozporządzenie (UE) 2023/1230, pkt 21). Rozporządzenie (UE) 2026/1744 przeniosło maszyny z sekcji A do sekcji B. Do systemów AI sklasyfikowanych jako systemy wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 1 i związanych z takimi produktami stosuje się tylko art. 6 ust. 1, art. 60a oraz art. 102–112. Art. 57, 58 i 59 stosuje się tylko w zakresie, w jakim wymogi dotyczące systemów AI wysokiego ryzyka zostały włączone do tego unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego (art. 2 ust. 2). Art. 9–15, 17, 26 i 99 nie należą do stosowanych przepisów. Art. 2 ust. 2 dotyczy tylko systemów AI sklasyfikowanych jako systemy wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 1; nie ogranicza na przykład art. 4 ani art. 5. Strona przeglądowa o systemach autonomicznych wymienia, co zamiast nich dotyczy tych produktów.

• Produkty z sekcji A: rozdział III stosuje się do systemów wysokiego ryzyka

  Sekcja A załącznika I (pkt 2–12) obejmuje zabawki, rekreacyjne jednostki pływające, dźwigi, urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej, urządzenia radiowe, urządzenia ciśnieniowe, urządzenia kolei linowych, środki ochrony indywidualnej, urządzenia spalające paliwa gazowe, wyroby medyczne oraz wyroby medyczne do diagnostyki in vitro. System AI jest systemem wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 1, jeżeli jest przeznaczony do wykorzystywania jako element związany z bezpieczeństwem takiego produktu albo sam jest takim produktem, a produkt podlega ocenie zgodności przeprowadzanej przez stronę trzecią na podstawie tego prawodawstwa. Produkt, który musi zostać poddany ocenie zgodności przez stronę trzecią wyłącznie ze względu na ryzyko inne niż ryzyko dla zdrowia i bezpieczeństwa, w szczególności ryzyko związane z dystrybucją widma radiowego lub zakłóceniami elektromagnetycznymi niemającymi wpływu na zdrowie i bezpieczeństwo, nie jest uznawany za spełniający ten warunek (art. 6 ust. 1c). Wymogi dla tych systemów stosuje się od 2 sierpnia 2028 (art. 113 lit. c) ppkt (ii)). Art. 2 ust. 13 pozwala ograniczyć stosowanie szczególnych wymogów z art. 9–15 i 17–25, jeżeli i w zakresie, w jakim prawodawstwo z sekcji A przewiduje wymogi zapewniające równoważny lub wyższy poziom ochrony, a ograniczenie nie obniża ogólnego poziomu ochrony. Komisja ma przyjąć w tej sprawie akty delegowane do 2 sierpnia 2027.

• Załącznik III pkt 2: ruch drogowy, zaopatrzenie w media i infrastruktura cyfrowa

  Załącznik III pkt 2 obejmuje systemy AI przeznaczone do wykorzystywania jako związane z bezpieczeństwem elementy w zarządzaniu krytyczną infrastrukturą cyfrową i ruchem drogowym oraz w ich działaniu, a także w zaopatrzeniu w wodę, gaz, ciepło lub energię elektryczną. Tekst załącznika III nie wymienia żadnego pojazdu, statku powietrznego, drona ani robota. To, czy dany system jest elementem związanym z bezpieczeństwem w jednym z tych obszarów, jest pytaniem do prawnika. Wymogi dla tych zastosowań z załącznika III stosuje się od 2 grudnia 2027 (art. 113 lit. c) ppkt (i)).

• Art. 6 ust. 3 może wyłączyć system z załącznika III

  System objęty pkt 2 jest systemem wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 2. Zgodnie z art. 6 ust. 3 nie jest nim, jeżeli nie stwarza znaczącego ryzyka szkody dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych. Obejmuje to brak znaczącego wpływu na wynik procesu decyzyjnego. Wyjątek ten stosuje się, gdy spełniony jest którykolwiek z następujących warunków (art. 6 ust. 3 lit. a)–d)). System jest przeznaczony do wykonywania wąsko określonego zadania proceduralnego. Albo jest przeznaczony do poprawienia wyniku zakończonej uprzednio czynności wykonywanej przez człowieka. Albo jest przeznaczony do wykrywania wzorców podejmowania decyzji lub odstępstw od wzorców podjętych uprzednio decyzji. Nie ma on na celu zastąpienia ani wywarcia wpływu na zakończoną uprzednio ocenę dokonaną przez człowieka bez odpowiedniej weryfikacji przez człowieka. Albo jest przeznaczony do wykonywania zadań przygotowawczych w kontekście oceny istotnej z punktu widzenia przypadków wykorzystania wymienionych w załączniku III. To, jak te warunki łączą się z testem znaczącego ryzyka, jest pytaniem do prawnika. System zawsze jest systemem wysokiego ryzyka, jeżeli dokonuje profilowania osób fizycznych. Profilowanie definiuje art. 4 pkt 4 RODO (art. 3 pkt 52). Dostawca, który powołuje się na wyjątek, dokumentuje swoją ocenę przed wprowadzeniem systemu do obrotu lub oddaniem go do użytku. Musi też zarejestrować system (art. 6 ust. 4, art. 49 ust. 2).

• Objęte są tylko elementy związane z bezpieczeństwem

  Element związany z bezpieczeństwem to element produktu lub systemu AI, który spełnia funkcję bezpieczeństwa w przypadku tego produktu lub systemu AI lub którego awaria bądź nieprawidłowe działanie zagrażają zdrowiu i bezpieczeństwu osób lub mienia. Element spełnia funkcję bezpieczeństwa, gdy jego przeznaczeniem jest zapobieganie ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa osób lub mienia albo jego ograniczanie (art. 3 pkt 14). Systemy AI, które są wykorzystywane wyłącznie do niezwiązanych z bezpieczeństwem aspektów pomocy użytkownikom, optymalizacji skuteczności działania, efektywności usług, automatyzacji lub udogodnień czy kontroli jakości, nie kwalifikują się jako elementy związane z bezpieczeństwem (art. 6 ust. 1a). Systemy AI, których awaria lub nieprawidłowe działanie zagrażałyby zdrowiu i bezpieczeństwu, kwalifikują się jako takie elementy (art. 6 ust. 1b). To, czy dana funkcja sterowania, nawigacji lub udogodnienia jest elementem związanym z bezpieczeństwem, jest pytaniem do prawnika.

• Dostawca i podmiot wdrażający

  Dostawca rozwija system AI lub zleca jego rozwój i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym (art. 3 pkt 3). Oddanie do użytku obejmuje dostarczenie systemu do użytku własnego dostawcy (art. 3 pkt 11). W przypadku elementu związanego z bezpieczeństwem produktu z sekcji A producent produktu jest dostawcą, jeżeli system jest wprowadzany do obrotu razem z produktem pod nazwą lub znakiem towarowym producenta albo jest oddawany do użytku pod tą nazwą lub znakiem towarowym po wprowadzeniu produktu do obrotu (art. 25 ust. 3). Operator floty, operator zakładu lub zarząd dróg, który wykorzystuje system pod swoją kontrolą, jest podmiotem wdrażającym (art. 3 pkt 4). Podmiot wdrażający staje się dostawcą w trzech przypadkach. Umieszcza swoją nazwę lub znak towarowy na systemie wysokiego ryzyka już wprowadzonym do obrotu, bez uszczerbku dla ustaleń umownych przewidujących, że podział obowiązków następuje w inny sposób. Wprowadza istotną zmianę w takim systemie, po której pozostaje on systemem wysokiego ryzyka. Albo zmienia przeznaczenie systemu niebędącego systemem wysokiego ryzyka tak, że staje się on takim systemem (art. 25 ust. 1). Dostawcy, który pierwotnie wprowadził system do obrotu lub oddał go do użytku, nie uznaje się wtedy już za dostawcę tego konkretnego systemu i musi on ściśle współpracować z nowym dostawcą (art. 25 ust. 2). Nie dotyczy to sytuacji, gdy pierwotny dostawca wyraźnie określił, że jego system nie może zostać zmieniony w system AI wysokiego ryzyka.

• Art. 86 nie obejmuje pkt 2

  Art. 86 ust. 1 daje osobie, której dotyczy decyzja, prawo do wyjaśnienia decyzji podjętej przez podmiot wdrażający na podstawie wyników systemu AI wysokiego ryzyka z załącznika III, „z wyjątkiem systemów wymienionych w pkt 2”. Podmiot wdrażający system z pkt 2 nie jest więc nim związany. Podmioty wdrażające systemy AI wysokiego ryzyka, o których mowa w załączniku III, które podejmują decyzje dotyczące osób fizycznych lub uczestniczą w ich podejmowaniu, muszą informować te osoby, że jest w stosunku do nich wykorzystywany system (art. 26 ust. 11).

• Terminy

  Sekcja A: wymogi rozdziału III sekcji 1–3 stosuje się do systemów AI sklasyfikowanych jako systemy wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 1 od 2 sierpnia 2028 (art. 113 lit. c) ppkt (ii)). Załącznik III pkt 2: od 2 grudnia 2027 (lit. c) ppkt (i)). Sekcja B: art. 9–15 nie mają daty, ponieważ się ich nie stosuje (art. 2 ust. 2); art. 102–110 stosuje się od 27 lipca 2026 (lit. d)). System wprowadzony do obrotu lub oddany do użytku przed datą rozpoczęcia stosowania jest objęty rozporządzeniem tylko wtedy, gdy po tej dacie jego projekt ulegnie istotnym zmianom. W każdym razie dostawcy i podmioty wdrażające systemy AI wysokiego ryzyka przeznaczone do wykorzystywania przez organy publiczne muszą podjąć niezbędne kroki, aby spełnić wymogi do 2 sierpnia 2030 (art. 111 ust. 2).

• Kary pieniężne

  Dostawcy muszą zapewnić, aby ich systemy AI wysokiego ryzyka spełniały wymogi sekcji 2 rozdziału III, która obejmuje art. 9–15 (art. 16 lit. a)). Naruszenie obowiązków dostawców z art. 16 lub obowiązków podmiotów wdrażających z art. 26 może skutkować karą pieniężną. Kara wynosi do 15 mln EUR lub, w przypadku przedsiębiorstwa, do 3 % jego całkowitego światowego obrotu rocznego z poprzedniego roku obrotowego, zależnie od tego, która kwota jest wyższa (art. 99 ust. 4 lit. a) i e)). Dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, każda kara jest ograniczona do niższej z tych kwot (art. 99 ust. 6). To samo dotyczy małych spółek o średniej kapitalizacji (art. 3 pkt 14b, art. 99 ust. 6a). Każde państwo członkowskie ustanawia przepisy dotyczące określenia, w jakim zakresie na organy i podmioty publiczne ustanowione w tym państwie członkowskim można nakładać administracyjne kary pieniężne (art. 99 ust. 8). W przypadku produktów z sekcji B art. 99 nie należy do przepisów, które art. 2 ust. 2 wymienia jako stosowane.

• Zakres rozporządzenia i jego granice

  Rozporządzenie stosuje się do dostawców i podmiotów wdrażających, którzy mają siedzibę lub znajdują się w państwie trzecim, w przypadku gdy wyniki wytworzone przez system AI są wykorzystywane w Unii (art. 2 ust. 1 lit. c)). Nie stosuje się go do obszarów wykraczających poza zakres stosowania prawa Unii i nie wpływa ono na kompetencje państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa narodowego (art. 2 ust. 3). Nie dotyczy ono systemów AI, jeżeli i o ile są wprowadzane do obrotu, oddawane do użytku lub wykorzystywane, ze zmianami lub bez nich, wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego (art. 2 ust. 3). Rozporządzenia nie stosuje się do systemów AI lub modeli AI, w tym ich wyników, rozwiniętych i oddanych do użytku wyłącznie do celów badań naukowych i rozwojowych (art. 2 ust. 6). Nie stosuje się go do działalności badawczej, testowej ani rozwojowej przed wprowadzeniem systemu do obrotu lub oddaniem go do użytku. Wyłączenie to nie obejmuje testów w warunkach rzeczywistych (art. 2 ust. 8). Systemy AI udostępniane na podstawie bezpłatnych licencji otwartego oprogramowania są poza zakresem rozporządzenia. Wyłączenie to nie ma zastosowania, jeżeli są one wprowadzane do obrotu lub oddawane do użytku jako systemy AI wysokiego ryzyka albo objęte art. 5 lub 50 (art. 2 ust. 12). Rozporządzenia nie stosuje się do obowiązków podmiotów wdrażających będących osobami fizycznymi, które korzystają z systemów AI w ramach czysto osobistej działalności pozazawodowej (art. 2 ust. 10).

• Brak formatu instrukcji obsługi, brak obowiązku informowania pasażerów

  Rozporządzenie nie wskazuje formatu, wzoru ani brzmienia instrukcji obsługi. Dostawca decyduje, jak przedstawić elementy wymagane przez art. 13 ust. 3. Art. 13 jest skierowany do podmiotów wdrażających; nie nakłada obowiązku informowania pasażerów ani uczestników ruchu drogowego. Samo rozporządzenie nie wskazuje żadnej normy zharmonizowanej. Dla systemów wysokiego ryzyka zgodnych z normami zharmonizowanymi, do których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym, domniemuje się zgodność z wymogami sekcji 2 w zakresie, w jakim normy te je obejmują (art. 40 ust. 1). Komisja ma opracować wytyczne dotyczące praktycznego stosowania wymogów i obowiązków z art. 8–15, 25 i 26 (art. 96 ust. 1 lit. a)) oraz dotyczące związku rozporządzenia z prawodawstwem z załącznika I (lit. e)).

• Przykład: warunki eksploatacji w instrukcji obsługi

  Przykład, a nie wymóg rozporządzenia: instrukcja obsługi elementu związanego z bezpieczeństwem mogłaby podawać warunki eksploatacji, w których zmierzono jego dokładność, oraz warunki, w których nie należy polegać na jego wyniku. Art. 13 ust. 3 lit. b) ppkt (ii) i (iii) wymagają przetestowanego poziomu dokładności oraz okoliczności, które mogą na niego wpływać lub prowadzić do ryzyka.

• Przykład: opis procedury zatrzymania

  Przykład, a nie wymóg rozporządzenia: instrukcja obsługi mogłaby opisywać procedurę zatrzymania i stan, jaki system osiąga po zatrzymaniu. Art. 13 ust. 3 lit. d) wymaga środków nadzoru ze strony człowieka z art. 14.

• Artykuł 13 rozporządzenia AI: przejrzystość i instrukcja obsługi

  Art. 13 dla wszystkich sektorów: wymogi, terminy i kary.

• Rozporządzenie AI: zgodność systemów autonomicznych

  Przegląd systemów autonomicznych: trzy sposoby, w jakie system może być systemem wysokiego ryzyka w pojazdach, bezzałogowych statkach powietrznych, robotach i maszynach, oraz inne przepisy, które mogą mieć zastosowanie.

• Art. 14 dla systemów autonomicznych: nadzór ze strony człowieka

  Systemy autonomiczne a art. 14: nadzór ze strony osób fizycznych i czego rozporządzenie nie wymaga.

• Systemy AI wysokiego ryzyka z załącznika I: ścieżka bezpieczeństwa produktów

  Sekcje A i B załącznika I: które produkty, jakie przepisy się stosuje i co zmieniło się dla maszyn.