Skip to main content

FRIA-model AI-verordening: wat het concept van de Commissie bevat en mist

Het FRIA-model voor de AI-verordening is een concept. Lees wie een FRIA moet uitvoeren, wat de zeven onderdelen vragen en wat nog ontbreekt.

Door Scanara

Belangrijkste inzichten

  1. 1.Een effectbeoordeling op het gebied van de grondrechten (FRIA) toetst vóór het in gebruik stellen hoe een AI-systeem grondrechten kan raken. Art. 27, lid 1, noemt twee groepen gebruiksverantwoordelijken die er een moeten uitvoeren. Dat is ieder die “een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt” (art. 3, punt 4). Groep één bestaat uit gebruiksverantwoordelijken die “publiekrechtelijke organen zijn of particuliere entiteiten zijn die openbare diensten verlenen”. Voor de eerste zegt de toelichting dat het begrip “kan worden opgevat als betrekking hebbend op staatsorganen en regionale en lokale overheden”. Groep twee bestaat uit gebruiksverantwoordelijken van de systemen in “bijlage III, punt 5, b) en c)”. Die betreffen de kredietscore van natuurlijke personen en levens- en ziektekostenverzekeringen. Bijlage III is de lijst van de verordening met gebruiksgebieden met een hoog risico.
  2. 2.Op 19 november 2026 noemt het concept geen manier om een kennisgeving in te dienen, en drie links erin luiden “[link wordt later toegevoegd]”. Op de voorpagina staat dat het “niet is vastgesteld of goedgekeurd door de Europese Commissie”.
  3. 3.Het concept “volgt de structuur van artikel 27, lid 1, van de AI-verordening”. Het voegt vinkjes Laag, Gemiddeld en Hoog toe voor de waarschijnlijkheid en de ernst van elk risico.
  4. 4.Art. 27, lid 4, zegt dat een gebruiksverantwoordelijke kruisverwijzingen naar zijn gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) “kan” opnemen, als een verplichting daardoor al is nagekomen. Verordening (EU) 2026/1744, de “Digital Omnibus on AI”, die de AI-verordening wijzigt, heeft dat lid vervangen. Een DPIA is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling volgens het Europese gegevensbeschermingsrecht.

Op 16 november 2026 heeft de Europese Commissie een concepttoelichting en conceptmodel (pdf) gepubliceerd voor de FRIA onder de AI-verordening. Zij kondigde het concept aan in een nieuwsbericht van de Commissie over het conceptmodel voor de FRIA. Citaten uit de Engelstalige documenten van de Commissie zijn onze vertaling. “Het concept” betekent de concepttoelichting en het conceptmodel van de Commissie. “Het definitieve model” betekent het model volgens art. 27, lid 5.

Het concept is bedoeld voor gebruiksverantwoordelijken. Een gebruiksverantwoordelijke is elke “natuurlijke of rechtspersoon, overheidsinstantie, agentschap of ander orgaan die/dat een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt” (art. 3, punt 4). Art. 3, punt 4, sluit systemen uit die worden gebruikt “in het kader van een persoonlijke niet-beroepsactiviteit”.

Een gebruiksverantwoordelijke binnen het toepassingsgebied moet een FRIA uitvoeren (art. 27, lid 1). Dat geldt vóór het in gebruik stellen van een AI-systeem met een hoog risico als bedoeld in art. 6, lid 2. Volgens art. 99, lid 1, “stellen de lidstaten de voorschriften vast voor sancties en andere handhavingsmaatregelen”. Het gaat om sancties en maatregelen die “van toepassing zijn op elke inbreuk op deze verordening door operatoren”. De lijst in art. 99, lid 4, van bepalingen waarvoor administratieve boeten gelden, noemt “verplichtingen voor gebruiksverantwoordelijken op grond van artikel 26”. Art. 27 wordt in die lijst niet genoemd. Welke sancties of andere handhavingsmaatregelen gelden voor een ontbrekende FRIA, bepaalt elke lidstaat volgens art. 99, lid 1.

Art. 27, lid 1, sluit bijlage III, punt 2, kritieke infrastructuur, uit. Art. 27 geldt voor systemen van bijlage III vanaf 2 december 2027 (art. 113, punt c), i)). Dat staat in de AI-verordening zoals geconsolideerd op 27 juli 2026.

De gebruiksverantwoordelijke moet de markttoezichtautoriteit in kennis stellen van het resultaat (art. 27, lid 3). De markttoezichtautoriteit is “de nationale autoriteit die de activiteiten verricht en maatregelen neemt als bedoeld in Verordening (EU) 2019/1020” (art. 3, punt 26). Zie Welke autoriteit toezicht houdt op de AI-verordening, hangt af van het systeem en van waar u verkoopt.

Op 19 november 2026 nodigt het nieuwsbericht van 16 november 2026 gebruiksverantwoordelijken uit om interesse te tonen in het testen van het concept. Zij kunnen dat uiterlijk 4 december 2026 bij het AI-bureau doen. Art. 3, punt 47, definieert het AI-bureau. Het is “de taak van de Commissie waarbij zij bijdraagt aan de uitvoering van, de monitoring van en het toezicht op AI-systemen en AI-modellen voor algemene doeleinden, en AI-governance”. Testen is vrijwillig.

Volgende stap: lees het concept, bepaal uw groep en vergelijk één van uw systemen met de zeven onderdelen. Op 19 november 2026 noemt het nieuwsbericht van 16 november 2026 15 januari 2027 als einde van de reactieperiode.

Art. 27, lid 1, noemt twee groepen gebruiksverantwoordelijken en sluit bijlage III, punt 2, uit

Groep twee heeft geen publiek of privaat kenmerk: elke gebruiksverantwoordelijke van deze systemen valt eronder. Art. 27, lid 1, luidt:

Voordat een AI-systeem met een hoog risico als bedoeld in artikel 6, lid 2, in gebruik wordt gesteld, met uitzondering van AI-systemen met een hoog risico die bedoeld zijn om te worden gebruikt op het in punt 2 van bijlage III vermelde gebied, voeren gebruiksverantwoordelijken die publiekrechtelijke organen zijn of particuliere entiteiten zijn die openbare diensten verlenen, en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen met een hoog risico als bedoeld in bijlage III, punt 5, b) en c), een beoordeling uit van de gevolgen voor de grondrechten die het gebruik van een dergelijk systeem kan opleveren.

— art. 27, lid 1

Groep twee bestaat uit gebruiksverantwoordelijken van de systemen in “bijlage III, punt 5, b) en c)”. Punt 5, b), betreft de kredietwaardigheid of kredietscore van natuurlijke personen. Punt 5, c), betreft risicobeoordeling en prijsstelling bij natuurlijke personen voor levens- en ziektekostenverzekeringen. Punt 5, b), kent deze uitzondering: “met uitzondering van AI-systemen die gebruikt worden om financiële fraude op te sporen”.

De toelichting bij het concept (blz. 2 tot en met 5 van het concept) herhaalt beide groepen en de uitsluiting van punt 2. Zij geeft een eigen lezing van groep één, “zonder afbreuk te doen aan de uitlegging door het Hof van Justitie”. Zij stelt: “De AI-verordening definieert het begrip ‘publiekrechtelijke organen’ niet.” Zij zegt dat het begrip “kan worden opgevat als betrekking hebbend op staatsorganen en regionale en lokale overheden, waaronder wetgevende, uitvoerende, bestuurlijke, rechtshandhavende en rechterlijke autoriteiten”. Zij voegt toe dat het begrip ook andere entiteiten kan omvatten die krachtens publiekrecht zijn opgericht om publieke taken te vervullen. Zij voegt toe dat het begrip ook entiteiten kan omvatten die bij wet met de uitoefening van openbaar gezag zijn belast, en instellingen, organen en instanties van de Unie.

Voor particuliere entiteiten haalt de toelichting overweging 96 van de verordening aan: openbare diensten zijn “voor personen belangrijke diensten die van openbare aard zijn”. De voorbeelden zijn onderwijs, gezondheidszorg, sociale diensten, huisvesting en rechtsbedeling. Volgens de toelichting wijzen deze voorbeelden erop dat particuliere entiteiten die andere diensten van vergelijkbare openbare aard verlenen, een FRIA moeten uitvoeren.

Art. 27, lid 3, maakt vrijstelling van de kennisgeving mogelijk in het geval van art. 46, lid 1

Art. 27, lid 3, zegt: in het in art. 46, lid 1, bedoelde geval “kunnen gebruiksverantwoordelijken van de verplichting tot kennisgeving worden vrijgesteld”. Art. 46, lid 1, laat een markttoezichtautoriteit op naar behoren gemotiveerd verzoek “het in de handel brengen of het in gebruik stellen van specifieke AI-systemen met een hoog risico binnen het grondgebied van de betrokken lidstaat toelaten, om uitzonderlijke redenen van openbare veiligheid of de bescherming van het leven en de gezondheid van personen, milieubescherming of de bescherming van essentiële industriële en infrastructurele activa”. De toelichting stelt: “Deze vrijstelling betreft alleen de kennisgeving, niet de verplichting om zelf de FRIA uit te voeren.”

Het concept volgt art. 27, lid 1, punten a) tot en met f), in zeven onderdelen en voegt een eigen risicoschaal toe

De onderdelen 2 tot en met 6 van het concept volgen art. 27, lid 1, punten a) tot en met f), in volgorde. De toelichting zegt: “Dit model volgt de structuur van artikel 27, lid 1, van de AI-verordening”.

  • Onderdeel 1, Algemene informatie, vraagt om de organisatie, het type en een verantwoordelijke persoon. Het vraagt om twee nummers uit de EU-databank: het identificatienummer van het AI-systeem en het registratienummer van de gebruiksverantwoordelijke (indien van toepassing). Ook vraagt het om de versie en de datum. Een aankruislijst behandelt de gebieden van gebruik, “(met uitzondering van punt 2)”. Het vraagt of dit de eerste ingebruikname is en of u steunt op een eerdere FRIA of op de beoordeling van de aanbieder (art. 27, lid 2). Ook vraagt het of dit een eerdere FRIA bijwerkt en welke belanghebbenden u hebt geraadpleegd.
  • Onderdeel 2, Context van het gebruik (art. 27, lid 1, punten a) en b)), vraagt om het beoogde doel, de processen of taken, de gebruiksperiode en de gebruiksfrequentie.
  • Onderdeel 3, Getroffen categorieën (art. 27, lid 1, punt c)), is een aankruislijst met elf onderdelen, waarvan het laatste “Overig (graag toelichten)” is. Daaronder vallen kinderen, ouderen, personen met een handicap en onderdanen van derde landen, en “Het grote publiek (komt niet in de plaats van de bovenstaande groepen)”.
  • Onderdeel 4, Impact op grondrechten en risico’s (art. 27, lid 1, punt d)), bestaat uit twee delen. Tabel 4.1, getiteld “Risicobeoordeling met betrekking tot het recht op bescherming van persoonsgegevens”, behandelt dat recht en, voor zover een DPIA ze heeft beoordeeld, andere grondrechten. Blok 4.2, getiteld “Beoordeling van de risico’s op schade aan andere grondrechten”, gebruikt één blok per risico. Elk blok heeft een aankruislijst van rechten, waarin ook het recht op bescherming van persoonsgegevens staat. Het vraagt ook naar de getroffen groepen, de waarschijnlijkheid, de ernst, de risicobeperkende maatregelen “(niet vereist voor laag risico)” en het restniveau.
  • Onderdeel 5, Menselijk toezicht (art. 27, lid 1, punt e)), vraagt om de maatregelen “in overeenstemming met de gebruiksaanwijzing” en om wie toezicht houdt. Het vraagt ook om de bevoegdheid om de uitkomst van het systeem terzijde te schuiven en om de hulpmiddelen. Het vraagt verder naar bekwaamheid, opleiding, autoriteit en ondersteuning (art. 26, lid 2) en AI-geletterdheid (art. 4).
  • Onderdeel 6, Maatregelen als risico’s zich voordoen (art. 27, lid 1, punt f)), vraagt om monitoring, melding en reactie. Daaronder vallen opschorting en melding aan de aanbieder volgens art. 26, lid 5. Ook vraagt het om klachtenafhandeling, interne governance en rechtsherstel.
  • Onderdeel 7, Algemene conclusie, vraagt om een korte samenvatting van de risico’s uit onderdeel 4. Een blok Indiening vraagt daarna om een datum van indiening, een handtekening en een naam en functie (art. 27, lid 3).
  • Een slotoverzicht is bestemd voor gebruiksverantwoordelijken die hun gebruik van het AI-systeem registreren in de EU-databank (art. 49, lid 3). Dat zijn overheidsinstanties, instellingen, organen of instanties van de Unie en personen die namens hen handelen.

De risicoschaal is een eigen toevoeging van het concept. Waarschijnlijkheid en ernst krijgen elk één van drie vinkjes: Laag, Gemiddeld of Hoog. Het concept definieert ze: “Laag: onwaarschijnlijk onder voorzienbare omstandigheden. Gemiddeld: aannemelijk onder bepaalde omstandigheden. Hoog: zeer waarschijnlijk of al waargenomen bij vergelijkbare toepassingen.” Het concept kent geen numerieke score, geen weging en geen geslaagd of niet geslaagd. Twee regels hangen af van het niveau: maatregelen zijn “niet vereist voor laag risico” in blok 4.2 en “niet wanneer zowel waarschijnlijkheid als ernst Laag zijn” in tabel 4.1.

Het concept noemt geen manier om in te dienen, stelt verdere handreikingen uit en heeft nog geen geautomatiseerd instrument

Op 19 november 2026 noemt het concept geen manier om een kennisgeving in te dienen, omdat de link voor de kennisgeving luidt “[link wordt later toegevoegd]”.

  • Status: op de voorpagina staat “Dit concept is niet vastgesteld of goedgekeurd door de Europese Commissie.”
  • Drie links luiden “[link wordt later toegevoegd]”. Dat zijn de link voor de bijwerking (“Dit kan hier [link wordt later toegevoegd].”), de link voor advies (“overweeg contact op te nemen met bevoegde autoriteiten die advies kunnen geven, zoals de [link wordt later toegevoegd]”) en de link voor de kennisgeving (“Gebruiksverantwoordelijken kunnen dat doen door [link wordt later toegevoegd].”).
  • Handreiking: volgens de toelichting kunnen handreikingen en achtergrondinformatie “in de toekomst worden verstrekt in infoboxen naast specifieke vragen of in begeleidende handreikingen”. De onderdelen 5.1 en 5.2 van het concept bevatten al korte alinea’s “Handreiking:”.
  • Onderdeel 7: het concept zegt dat voor het geautomatiseerde instrument een functie wordt overwogen die de samenvatting automatisch genereert.
  • Geautomatiseerd instrument: het nieuwsbericht van 16 november 2026 zegt “Zodra het is vastgesteld, wordt het model ook ingericht als geautomatiseerd instrument op het centrale informatieplatform voor de AI-verordening”.
  • Autoriteiten: het concept noemt niet de bevoegde markttoezichtautoriteit van elke lidstaat.

Hoe een DPIA en een FRIA zich verhouden: het gewijzigde art. 27, lid 4, laat een gebruiksverantwoordelijke kruisverwijzingen naar een DPIA opnemen

Art. 27, lid 4, zegt dat een gebruiksverantwoordelijke in zijn FRIA kruisverwijzingen naar een DPIA kan opnemen, als een verplichting daardoor al is nagekomen. Verordening (EU) 2026/1744 heeft de leden 4 en 5 van art. 27 vervangen en geen ander lid gewijzigd. In de geconsolideerde versie van 27 juli 2026 luidt lid 4:

Indien een van de in dit artikel vastgelegde verplichtingen reeds is nagekomen door de gegevensbeschermingseffectbeoordeling die is uitgevoerd op grond van artikel 35 van Verordening (EU) 2016/679 of artikel 27 van Richtlijn (EU) 2016/680, kan de gebruiksverantwoordelijke, bij het uitvoeren van de in lid 1 van dit artikel bedoelde effectbeoordeling op het gebied van de grondrechten, kruisverwijzingen naar de desbetreffende delen van die gegevensbeschermingseffectbeoordeling, dan wel relevante delen daarvan opnemen in de effectbeoordeling op het gebied van de grondrechten.

— art. 27, lid 4

De formulering geeft een mogelijkheid, geen verplichting, en zij geldt voor een verplichting alleen als die verplichting “reeds is nagekomen door de gegevensbeschermingseffectbeoordeling”. Teksten van vóór Verordening (EU) 2026/1744 kunnen het eerdere lid 4 citeren, dat niet meer geldt.

Art. 27, lid 5, zegt over het definitieve model: “Dit model biedt gebruiksverantwoordelijken in voorkomend geval de mogelijkheid om kruisverwijzingen naar de desbetreffende delen van de gegevensbeschermingseffectbeoordeling, dan wel relevante delen daarvan, op te nemen in de effectbeoordeling op het gebied van de grondrechten op grond van lid 4.”

De toelichting stelt: “De FRIA vormt een aanvulling op de gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) die is uitgevoerd op grond van het Europese gegevensbeschermingsrecht.” Daarna stelt zij: “De DPIA kijkt naar de risico’s die de verwerking van persoonsgegevens met zich meebrengt voor de rechten en vrijheden van betrokkenen.” Art. 27, lid 1, richt de FRIA op “de gevolgen voor de grondrechten die het gebruik van een dergelijk systeem kan opleveren”.

Tabel 4.1 van het concept vraagt of er een DPIA bestaat. Het noemt drie wetten. De eerste is de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG, artikel 35). De tweede is de richtlijn gegevensbescherming bij rechtshandhaving (Richtlijn (EU) 2016/680, artikel 27). De derde is de EU-verordening gegevensbescherming voor instellingen van de Unie (EUDPR, artikel 39). Het zegt: “u kunt naar de DPIA verwijzen (en relevante delen bijvoegen) of de relevante delen ervan overnemen”.

Zes stappen die een gebruiksverantwoordelijke kan zetten voordat art. 27 geldt

Art. 27 geldt voor systemen van bijlage III vanaf 2 december 2027 (art. 113, punt c), i)). Een gebruiksverantwoordelijke heeft dus tijd om te lezen, te controleren, in kaart te brengen, te hergebruiken, te testen en te reageren.

  1. Lees de concepttoelichting en conceptmodel (pdf) en het nieuwsbericht van de Commissie van 16 november 2026. De toelichting behandelt wie een FRIA moet uitvoeren, wanneer die moet worden uitgevoerd en hoe die wordt gedocumenteerd.
  2. Controleer of u in groep één of groep twee valt (art. 27, lid 1). Bent u een particuliere entiteit, vergelijk dan uw dienst met de voorbeelden van de toelichting. Vraag advies aan een jurist als het antwoord onduidelijk is, want de lezing van de toelichting is “zonder afbreuk te doen aan de uitlegging door het Hof van Justitie”.
  3. Breng één systeem in kaart aan de hand van de zeven onderdelen van het concept. Verzamel de gebruiksaanwijzing van de aanbieder, want art. 27, lid 1, punt d), verwijst naar “de door de aanbieder op grond van artikel 13 verstrekte informatie” en punt e) naar “de gebruiksaanwijzing”. De toelichting noemt de gebruiksaanwijzing van de aanbieder onder haar voorbereidende stappen: “verkregen, beoordeeld en ... beschikbaar gehouden”.
  4. Hergebruik een bestaande DPIA als die al een verplichting van art. 27 vervult, en verwijs ernaar (art. 27, lid 4).
  5. Op 19 november 2026, optioneel: toon uiterlijk 4 december 2026 interesse in het testen van het concept via het testformulier in EU Survey. Of het formulier nog antwoorden accepteert, is niet getest. Volgens het nieuwsbericht zoekt het AI-bureau gebruiksverantwoordelijken die op grond van art. 27 een FRIA moeten uitvoeren. Deelnemers passen het concept toe op een eigen systeem. Het AI-bureau ondersteunt hen met een introductiesessie, antwoorden op vragen en een afsluitende sessie. Het AI-bureau “kan de gevallen voor de test moeten selecteren, met een evenwichtige vertegenwoordiging van gebruiksgebieden, gebruiksgevallen, soorten en groottes van gebruiksverantwoordelijken en lidstaten”.
  6. Op 19 november 2026 vraagt het nieuwsbericht van 16 november 2026 om opmerkingen uiterlijk 15 januari 2027 via het feedbackformulier in EU Survey over het concept.

Scanara structureert uw antwoorden op art. 27, lid 1, en exporteert een kennisgevingsdocument, maar is niet het concept van de Commissie

In het Scanara-product (stand van 19 november 2026) is de FRIA-beoordeling een begeleide vragenlijst. De vragen dekken de zes elementen van art. 27, lid 1, en gaan ook over beoordelingen, escalatie van incidenten en uw DPIA.

Scanara stelt een FRIA-rapport en een kennisgevingsdocument op en vult onderdelen vooraf in met uw antwoorden. Het kennisgevingsdossier moet eerst worden aangemaakt en gegenereerd.

In de web-app kunt u een nieuwe versie van een goedgekeurde FRIA starten. Die begint met de huidige vragen, met uw eerdere antwoorden overgenomen, en de eerdere versie blijft zoals zij was.

Scanara exporteert het kennisgevingsdocument voor een goedgekeurde FRIA als download (standaard pdf). Het verstuurt niets naar een autoriteit; u verstuurt het zelf.

De vragen en documenten van Scanara zijn een eigen structuur, niet het concept van de Commissie en niet het model waarnaar art. 27, leden 3 en 5, verwijst.

Scanara toetst het toepassingsgebied van art. 27, lid 1, niet voor u. U bepaalt of u in groep één of groep twee valt.

Gerelateerde lectuur

Bronnen & referenties

Veelgestelde vragen

Is het conceptmodel van de Commissie voor de FRIA bindend?

Nee. Op 19 november 2026 zegt de pdf “Dit concept is niet vastgesteld of goedgekeurd door de Europese Commissie.” Art. 27, lid 5, zegt: het AI-bureau “ontwikkelt een model voor een vragenlijst”.

Welke gebruiksverantwoordelijken moeten een FRIA uitvoeren?

Art. 27, lid 1, noemt gebruiksverantwoordelijken die “publiekrechtelijke organen zijn of particuliere entiteiten zijn die openbare diensten verlenen”. Het noemt ook gebruiksverantwoordelijken van systemen in “bijlage III, punt 5, b) en c)”. Art. 27, lid 1, sluit bijlage III, punt 2, uit.

Vervangt een DPIA een FRIA?

Art. 27, lid 4, zegt dat niet. Het zegt dat een gebruiksverantwoordelijke kruisverwijzingen naar de desbetreffende delen van de DPIA, of relevante delen ervan, in de FRIA “kan” opnemen.

Wanneer moet een gebruiksverantwoordelijke de autoriteit in kennis stellen?

Art. 27, lid 3, zegt: “Zodra de in lid 1 van dit artikel bedoelde beoordeling is uitgevoerd, stelt de gebruiksverantwoordelijke de markttoezichtautoriteit in kennis van de resultaten ervan”. Art. 27 geldt voor systemen van bijlage III vanaf 2 december 2027 (art. 113, punt c), i)). Op 19 november 2026 noemt het concept geen manier om in te dienen.

Moet een gebruiksverantwoordelijke het concept vóór 4 december 2026 testen?

Nee. Het nieuwsbericht van 16 november 2026 zegt “Deelname is vrijwillig en laat de verplichtingen uit hoofde van de AI-verordening onverlet.”

Scanara bereidt bewijs voor vanuit uw repositories

Scanara leest uw gekoppelde GitHub-repositories en voert regelgebaseerde scans uit op gangbare AI- en machine-learningpatronen. Niet-standaardcode kan het missen. Daarnaast genereert het conceptdocumentatie op basis van sjablonen en uw antwoorden in de beoordelingen, als bewijs voor uw compliancewerk. De indeling bepaalt u zelf.