Skip to main content

Artykuł 50: obowiązki przejrzystości i ujawniania

Art. 50 rozporządzenia w sprawie AI: kto musi ujawniać chatboty, oznakowywać treści wygenerowane przez AI i etykietować treści deepfake, od kiedy, z wyjątkami i karami.

Dostawcy i podmioty wdrażające muszą ujawniać użycie AI (art. 50). Dotyczy to systemów, które wchodzą w interakcję z ludźmi, generują treści syntetyczne, rozpoznają emocje lub tworzą treści deepfake.

Od 2 sierpnia 2026 obowiązki mają zastosowanie do systemów AI w UE, niezależnie od ich klasy ryzyka. Dostawcy generatywnych systemów AI wprowadzonych do obrotu wcześniej mają czas do 2 grudnia 2026 na oznakowanie ich wyników. Kary mogą sięgać 15 mln EUR lub 3 % całkowitego światowego obrotu rocznego, w zależności od tego, która kwota jest wyższa (art. 99). Dla MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji górną granicą jest kwota niższa. Następny krok: ustal, który z czterech obowiązków dotyczy Twojego systemu.

Art. 50 ust. 1–4 zawiera cztery obowiązki: dwa dla dostawców, dwa dla podmiotów wdrażających

Dostawcy: informować ludzi, że mają do czynienia z systemem AI

Systemy AI przeznaczone do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi, takie jak chatboty, muszą być zaprojektowane tak, aby ludzie wiedzieli, że mają do czynienia z systemem AI. Nie jest to wymagane, gdy jest to oczywiste z punktu widzenia osoby fizycznej, która jest dostatecznie poinformowana, uważna i ostrożna, z uwzględnieniem okoliczności i kontekstu wykorzystywania. Wyłączone są systemy AI, których wykorzystywanie jest dozwolone na mocy prawa do celów wykrywania przestępstw, przeciwdziałania im, prowadzenia postępowań przygotowawczych lub ścigania sprawców, z zastrzeżeniem zabezpieczeń praw osób trzecich. Wyłączenie nie obejmuje systemów udostępnianych ogółowi do zgłaszania przestępstw (art. 50 ust. 1).

Dostawcy: oznakowywać wygenerowane treści tak, aby maszyny mogły je wykryć

Dostawcy systemów AI generujących treści w postaci syntetycznych dźwięków, obrazów, wideo lub tekstu, w tym systemów AI ogólnego zastosowania, muszą oznakowywać wyniki w formacie nadającym się do odczytu maszynowego. Oznakowanie musi umożliwiać wykrycie, że wyniki zostały sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane. Rozwiązanie techniczne musi być skuteczne, interoperacyjne, solidne i niezawodne w zakresie, w jakim jest to technicznie wykonalne, z uwzględnieniem kosztów i aktualnego stanu wiedzy. Obowiązek nie dotyczy systemów, które tylko wspierają standardową edycję lub nie zmieniają istotnie danych wejściowych ani ich semantyki. Nie dotyczy też sytuacji, gdy prawo zezwala na wykorzystanie systemu do wykrywania przestępstw, przeciwdziałania im, prowadzenia postępowań przygotowawczych lub ścigania ich sprawców (art. 50 ust. 2).

Podmioty wdrażające: informować osoby objęte rozpoznawaniem emocji lub kategoryzacją biometryczną

System rozpoznawania emocji służy do rozpoznawania emocji lub zamiarów osób fizycznych na podstawie danych biometrycznych lub wyciągania wniosków na ich temat (art. 3 pkt 39). System kategoryzacji biometrycznej służy do przypisywania osób do określonych kategorii na podstawie ich danych biometrycznych (art. 3 pkt 40). Nie jest nim system, w którym kategoryzacja ma charakter pomocniczy wobec innej usługi komercyjnej i jest bezwzględnie konieczna ze względów technicznych. Podmioty wdrażające takie systemy muszą informować osoby, wobec których systemy te są stosowane, o fakcie ich stosowania. Muszą przetwarzać dane osobowe zgodnie z RODO (rozporządzenie (UE) 2016/679), rozporządzeniem (UE) 2018/1725 i dyrektywą (UE) 2016/680, stosownie do przypadku. Wyłączone są systemy, których wykorzystywanie prawo dopuszcza do wykrywania, zapobiegania lub ścigania przestępstw, z zastrzeżeniem zabezpieczeń praw osób trzecich (art. 50 ust. 3). Obok tego obowiązku obowiązują dwa zakazy. Rozpoznawanie emocji w miejscu pracy i w instytucjach edukacyjnych jest zakazane, z wyjątkiem względów medycznych lub bezpieczeństwa (art. 5 ust. 1 lit. f). Kategoryzacja biometryczna jest zakazana, jeśli służy wnioskowaniu o rasie, poglądach politycznych, przynależności do związków zawodowych, przekonaniach religijnych lub światopoglądowych, życiu seksualnym lub orientacji seksualnej. Istnieją ograniczone wyjątki (art. 5 ust. 1 lit. g).

Podmioty wdrażające: ujawniać treści deepfake i teksty wygenerowane przez AI w sprawach interesu publicznego

Treści deepfake to wygenerowane lub zmanipulowane przez AI obrazy, treści audio lub wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia. Odbiorca mógłby niesłusznie uznać je za autentyczne lub prawdziwe (art. 3 pkt 60). Podmioty wdrażające muszą ujawniać, że takie treści zostały sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane. W przypadku utworu o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym lub fikcyjnym charakterze obowiązek ogranicza się do ujawnienia istnienia takich treści w sposób, który nie utrudnia wyświetlania ani korzystania z utworu. Muszą też ujawniać, że tekst został wygenerowany przez AI, jeśli jest publikowany w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Nie dotyczy to sytuacji, gdy człowiek zweryfikował lub zredagował tekst, a za publikację odpowiedzialność redakcyjną ponosi osoba. Wyłączone są zastosowania dozwolone na mocy prawa do wykrywania przestępstw, zapobiegania im, prowadzenia postępowań przygotowawczych lub ścigania ich sprawców (art. 50 ust. 4).

Informacje muszą być jasne i docierać do ludzi przy pierwszym kontakcie

Informacje muszą być przekazywane zainteresowanym osobom w jasny i wyraźny sposób, najpóźniej w momencie pierwszej interakcji lub pierwszego stosowania. Muszą spełniać mające zastosowanie wymogi dostępności (art. 50 ust. 5). Art. 50 nie zastępuje wymogów dla systemów AI wysokiego ryzyka ani innych obowiązków w zakresie przejrzystości wynikających z prawa Unii lub prawa krajowego (art. 50 ust. 6).

Komisja zachęca do opracowywania kodeksów praktyk dotyczących wykrywania, oznakowywania i etykietowania treści wygenerowanych przez AI. Jeśli uzna kodeks za niewystarczający, może przyjąć akt wykonawczy ze wspólnymi zasadami (art. 50 ust. 7).

Obowiązki mają zastosowanie od 2 sierpnia 2026; dla oznakowania obowiązuje okres przejściowy do 2 grudnia 2026

Art. 50 ma zastosowanie od 2 sierpnia 2026 (art. 113). Dostawcy generatywnych systemów AI wprowadzonych do obrotu przed tą datą muszą podjąć niezbędne kroki w celu spełnienia wymogów art. 50 ust. 2 do 2 grudnia 2026. Ten okres przejściowy wynika z art. 111 ust. 4, dodanego rozporządzeniem (UE) 2026/1744.

Okres przejściowy obejmuje tylko obowiązek oznakowania z art. 50 ust. 2 i tylko systemy wprowadzone do obrotu przed 2 sierpnia 2026. Obowiązki z art. 50 ust. 1, 3 i 4 nie mają okresu przejściowego.

Niektóre systemy nie podlegają art. 50

Rozporządzenia nie stosuje się do systemów AI, gdy i w zakresie, w jakim są wykorzystywane wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego. Dotyczy to także wprowadzania ich do obrotu i oddawania do użytku do tych celów (art. 2 ust. 3). Nie stosuje się go do systemów lub modeli AI opracowanych i oddanych do użytku wyłącznie w celu badań naukowych i prac rozwojowych (art. 2 ust. 6). Nie stosuje się go do działalności badawczej, testowej i rozwojowej dotyczącej systemów lub modeli AI przed ich wprowadzeniem do obrotu lub oddaniem do użytku (art. 2 ust. 8). Testy w warunkach rzeczywistych nie są objęte tym wyłączeniem. Nie stosuje się go do obowiązków podmiotów wdrażających będących osobami fizycznymi, które korzystają z systemów AI w ramach czysto osobistej działalności pozazawodowej (art. 2 ust. 10). Do systemów AI wysokiego ryzyka (art. 6 ust. 1) dotyczących produktów z załącznika I sekcja B rozporządzenie stosuje się tylko w części (art. 2 ust. 2). Stosuje się wyłącznie art. 6 ust. 1, art. 60a i art. 102–112. Art. 57, 58 i 59 stosuje się tylko w zakresie, w jakim wymogi dla systemów AI wysokiego ryzyka zostały włączone do tego prawodawstwa. Systemy AI na wolnej licencji otwartego oprogramowania nadal podlegają art. 50 (art. 2 ust. 12).

Kary mogą sięgać 15 mln EUR lub 3 % światowego obrotu

Za naruszenia art. 50 można nałożyć kary do 15 mln EUR lub, w przypadku przedsiębiorstwa, do 3 % jego światowego obrotu rocznego, zależnie od tego, która kwota jest wyższa. Podstawa prawna: art. 99 ust. 4 lit. g. Dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, i dla małych spółek o średniej kapitalizacji górną granicą jest kwota niższa (art. 99 ust. 6 i 6a). Takie spółki to firmy, które przestały spełniać definicję MŚP (art. 3 pkt 14b). Mała spółka o średniej kapitalizacji jest zdefiniowana w art. 3 pkt 14b przez odesłanie do pkt 2 załącznika do zalecenia (UE) 2025/1099, który ustala górne progi wielkości.

W przypadku dwóch rodzajów systemów AI nadzór i egzekwowanie przepisów należą wyłącznie do Urzędu ds. AI. Są to systemy, które dostawca buduje na własnym modelu AI ogólnego przeznaczenia, oraz systemy bardzo dużych platform internetowych i wyszukiwarek internetowych. Wyjątki dla pierwszego rodzaju wymienia art. 75 ust. 1 lit. a. Urząd ds. AI jest właściwy wobec podmiotów wdrażających tylko wtedy, gdy są również dostawcą.

Co Scanara robi w związku z art. 50

Prowadzona ocena art. 50

Scanara prowadzi Cię przez cztery obowiązki dla Twojego systemu i zapisuje Twoje odpowiedzi. Ty decydujesz, które obowiązki mają zastosowanie, a przy wysokiej stawce z pomocą prawnika.

Kontrole kodu oparte na regułach

Skanowanie kodu w Scanara stosuje reguły dotyczące mechanizmów informowania w interfejsach czatu i wywołaniach generatywnej AI. Wykrywa standardowe wzorce popularnych frameworków i może pominąć kod niestandardowy.

Szablony dokumentów ujawniających

Scanara generuje z szablonów dokumenty ujawniające dla art. 50, częściowo wstępnie wypełnione Twoimi odpowiedziami. Ty je uzupełniasz i wprowadzasz ujawnienia do swojego produktu.

Najczęstsze pytania: wewnętrzne chatboty, „oczywiste” i znaki wodne

Czy art. 50 dotyczy wewnętrznych chatbotów używanych tylko przez pracowników?

Tak, jeśli chatbot jest systemem AI przeznaczonym do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi, w tym z pracownikami. Informacja nie jest wymagana, gdy jest to oczywiste z punktu widzenia osoby fizycznej, która jest dostatecznie poinformowana, uważna i ostrożna, z uwzględnieniem okoliczności i kontekstu wykorzystywania (art. 50 ust. 1). Wyraźne oznaczenie w interfejsie pomaga, ale miarą jest to, co jest oczywiste dla takiej osoby.

Co oznacza „oczywiste z uwzględnieniem okoliczności i kontekstu wykorzystywania”?

Rozporządzenie przewiduje jedno kryterium: musi to być oczywiste z punktu widzenia osoby fizycznej, która jest dostatecznie poinformowana, uważna i ostrożna, z uwzględnieniem okoliczności i kontekstu wykorzystywania (art. 50 ust. 1). Nie podaje przykładów. To, jak organy nadzoru rynku i sądy zastosują to kryterium, pozostaje otwarte, więc w razie wątpliwości informuj.

Czy oznakowanie nadające się do odczytu maszynowego musi przetrwać edycję lub kompresję?

Art. 50 ust. 2 wymaga rozwiązań skutecznych, interoperacyjnych, solidnych i niezawodnych w zakresie, w jakim jest to technicznie wykonalne. Uwzględnia się ograniczenia różnych rodzajów treści, koszty i aktualny stan wiedzy. Przepis nie wskazuje żadnej techniki ani testu odporności, więc udokumentuj, jaką technikę wybrano i jak ją przetestowano.

Czy system wprowadzony do obrotu przed 2 sierpnia 2026 musi oznakowywać wyniki?

Tak, ale później: do 2 grudnia 2026 (art. 111 ust. 4). Dotyczy to dostawców generatywnych systemów AI wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026, którzy muszą spełnić wymogi art. 50 ust. 2. Systemy wprowadzane do obrotu od 2 sierpnia 2026 muszą spełniać ten wymóg od momentu wprowadzenia.

Szczegóły powiązanych obowiązków

Scanara przygotowuje dowody na podstawie Państwa repozytoriów

Scanara odczytuje połączone repozytoria GitHub i uruchamia skany oparte na regułach pod kątem typowych wzorców AI i uczenia maszynowego. Może pominąć kod niestandardowy. Osobno generuje projekty dokumentacji na podstawie szablonów i Państwa odpowiedzi w ocenach, jako dowody dla Państwa pracy nad zgodnością. Klasyfikację ustalają Państwo.