Art. 13 dla AI w infrastrukturze krytycznej: przejrzystość i instrukcja obsługi

Art. 13 nakłada obowiązki na dostawcę wobec podmiotu wdrażającego. Nie nakłada obowiązku publikowania informacji ani wyjaśniania decyzji osobie, której dotyczy.

• art. 13(1)
  Przejrzystość pozwalająca podmiotom wdrażającym interpretować wyniki

  Systemy AI wysokiego ryzyka projektuje się i rozwija tak, aby ich działanie było wystarczająco przejrzyste i umożliwiało podmiotom wdrażającym interpretację wyników systemu i ich właściwe wykorzystanie. Zapewnia się odpowiedni rodzaj i stopień przejrzystości, aby dostawca i podmiot wdrażający mogli spełnić swoje obowiązki określone w sekcji 3.

• art. 13(2)
  Instrukcja obsługi

  Do systemów AI wysokiego ryzyka dołącza się instrukcję obsługi w odpowiednim formacie cyfrowym lub innym. Musi ona zawierać zwięzłe, kompletne, poprawne i jasne informacje, które są istotne, dostępne i zrozumiałe dla podmiotów wdrażających.

• art. 13(3)(a), (b)
  Minimalna zawartość: dostawca, skuteczność działania i ograniczenia

  Instrukcja obsługi musi zawierać co najmniej tożsamość i dane kontaktowe dostawcy oraz cechy, możliwości i ograniczenia skuteczności działania systemu. Należy do nich przeznaczenie systemu. Należy do nich też poziom dokładności wraz z jego wskaźnikami oraz poziom solidności i cyberbezpieczeństwa. Chodzi o poziomy, względem których przetestowano system i dokonano jego walidacji oraz których można oczekiwać. Należą do nich także znane okoliczności, które mogą na nie wpływać. Należą do nich też znane lub dające się przewidzieć okoliczności, które mogą powodować ryzyko dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych. W stosownych przypadkach obejmuje ona możliwości techniczne wyjaśniania wyników, działanie systemu w odniesieniu do określonych osób lub grup osób, specyfikacje dotyczące danych wejściowych oraz informacje umożliwiające podmiotom wdrażającym interpretację wyników.

• art. 13(3)(c)–(f)
  Zmiany, nadzór, zasoby i rejestry zdarzeń

  Instrukcja musi też wskazywać zmiany zaplanowane z góry przez dostawcę przy początkowej ocenie zgodności, jeżeli takie były, oraz środki nadzoru ze strony człowieka na podstawie art. 14. Musi wskazywać potrzebne zasoby obliczeniowe i sprzętowe, przewidywany cykl życia oraz środki konserwacji, w tym aktualizacje oprogramowania. W stosownych przypadkach opisuje mechanizmy, które umożliwiają podmiotom wdrażającym zbieranie, przechowywanie i interpretowanie rejestrów zdarzeń zgodnie z art. 12.

Art. 13 dotyczy wyłącznie systemów AI wysokiego ryzyka. Poniższe wiersze pokazują, kiedy AI dla infrastruktury krytycznej staje się systemem wysokiego ryzyka.

• Infrastruktura krytyczna to obszar załącznika III, a nie reżim sektorowy

  Rozporządzenie nie zawiera sektorowego reżimu dla infrastruktury krytycznej wobec dostawców ani podmiotów wdrażających. Załącznik III pkt 2 to obszar wysokiego ryzyka zatytułowany „Infrastruktura krytyczna”. Ta strona używa tych słów dla AI, która podlega rozporządzeniu przez ten punkt. Pkt 2 obejmuje systemy AI przeznaczone do wykorzystywania jako związane z bezpieczeństwem elementy procesów zarządzania krytyczną infrastrukturą cyfrową i ruchem drogowym oraz procesów ich działania lub zaopatrzenia w wodę, gaz, ciepło lub energię elektryczną. Art. 3 pkt 62 definiuje „infrastrukturę krytyczną” przez odesłanie do art. 2 pkt 4 dyrektywy (UE) 2022/2557. Rozporządzenie nie definiuje odrębnie „krytycznej infrastruktury cyfrowej”. Pkt 2 nie wymienia transportu kolejowego, lotniczego ani morskiego, portów ani lotnisk. System dla któregokolwiek z tych obszarów jest systemem wysokiego ryzyka tylko wtedy, gdy obejmuje go inny punkt załącznika III lub załącznik I.

• Objęte są tylko elementy związane z bezpieczeństwem

  Element związany z bezpieczeństwem to element produktu lub systemu AI, który spełnia funkcję bezpieczeństwa w przypadku tego produktu lub systemu AI lub którego awaria bądź nieprawidłowe działanie zagrażają zdrowiu i bezpieczeństwu osób lub mienia. Element spełnia funkcję bezpieczeństwa, gdy jego przeznaczeniem jest zapobieganie ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa osób lub mienia albo jego ograniczanie (art. 3 pkt 14). Systemy AI, które są wykorzystywane wyłącznie do niezwiązanych z bezpieczeństwem aspektów pomocy użytkownikom, optymalizacji skuteczności działania, efektywności usług, automatyzacji lub udogodnień czy kontroli jakości, nie kwalifikują się jako elementy związane z bezpieczeństwem (art. 6 ust. 1a). Systemy AI, których awaria lub nieprawidłowe działanie zagrażałyby zdrowiu i bezpieczeństwu, kwalifikują się jako takie elementy (art. 6 ust. 1b). Art. 6 ust. 5 zobowiązywał Komisję do przedstawienia, nie później niż do 2 lutego 2026 r., wytycznych z wyczerpującym wykazem praktycznych przykładów przypadków wykorzystania systemów AI, które są i które nie są systemami wysokiego ryzyka. Motyw 55 tekstu z 2024 r. opisuje elementy związane z bezpieczeństwem w infrastrukturze krytycznej jako systemy wykorzystywane do bezpośredniej ochrony integralności fizycznej infrastruktury krytycznej lub zdrowia i bezpieczeństwa osób i mienia, które nie są jednak niezbędne do funkcjonowania systemu. Stwierdza, że elementy przeznaczone do wykorzystywania wyłącznie do celów cyberbezpieczeństwa nie powinny kwalifikować się jako takie elementy. Motyw nie jest wiążącą regułą. To, czy dane narzędzie prognostyczne, optymalizacyjne lub do utrzymania ruchu jest elementem związanym z bezpieczeństwem, jest pytaniem do prawnika.

• Art. 6 ust. 3 może wyłączyć system z załącznika III

  System objęty pkt 2 jest systemem wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 2. Zgodnie z art. 6 ust. 3 nie jest nim, jeżeli nie stwarza znaczącego ryzyka szkody dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych. Obejmuje to brak znaczącego wpływu na wynik procesu decyzyjnego. Wyjątek ten stosuje się, gdy spełniony jest którykolwiek z następujących warunków (art. 6 ust. 3 lit. a)–d)). System jest przeznaczony do wykonywania wąsko określonego zadania proceduralnego. Albo jest przeznaczony do poprawienia wyniku zakończonej uprzednio czynności wykonywanej przez człowieka. Albo jest przeznaczony do wykrywania wzorców podejmowania decyzji lub odstępstw od wzorców podjętych uprzednio decyzji. Nie ma on na celu zastąpienia ani wywarcia wpływu na zakończoną uprzednio ocenę dokonaną przez człowieka bez odpowiedniej weryfikacji przez człowieka. Albo jest przeznaczony do wykonywania zadań przygotowawczych w kontekście oceny istotnej z punktu widzenia przypadków wykorzystania wymienionych w załączniku III. To, jak te warunki łączą się z testem znaczącego ryzyka, jest pytaniem do prawnika. System zawsze jest systemem wysokiego ryzyka, jeżeli dokonuje profilowania osób fizycznych. Profilowanie definiuje art. 4 pkt 4 RODO (art. 3 pkt 52). Dostawca, który powołuje się na wyjątek, dokumentuje swoją ocenę przed wprowadzeniem systemu do obrotu lub oddaniem go do użytku. Musi też zarejestrować system (art. 6 ust. 4, art. 49 ust. 2).

• Produkty z załącznika I to odrębna ścieżka

  System AI może być też systemem wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 1. Wymaga to, aby był elementem związanym z bezpieczeństwem produktu albo sam był produktem objętym unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym wymienionym w załączniku I, gdy produkt podlega ocenie zgodności przeprowadzanej przez stronę trzecią. Sekcja A załącznika I wymienia na przykład urządzenia ciśnieniowe (pkt 7) i urządzenia spalające paliwa gazowe (pkt 10). Wymogi dla tych systemów stosuje się od 2 sierpnia 2028 (art. 113 lit. c) ppkt (ii)). Sekcja B wymienia na przykład system kolei (pkt 17, dyrektywa (UE) 2016/797). Do systemów wysokiego ryzyka związanych z produktami z sekcji B stosuje się tylko art. 6 ust. 1, art. 60a oraz art. 102–112. Art. 57, 58 i 59 stosuje się tylko w zakresie, w jakim wymogi dotyczące systemów AI wysokiego ryzyka zostały włączone do tego prawodawstwa (art. 2 ust. 2). Art. 9–15 nie należą do stosowanych przepisów.

• Dostawca i podmiot wdrażający

  Dostawca rozwija system AI lub zleca jego rozwój i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym (art. 3 pkt 3). Oddanie do użytku obejmuje dostarczenie systemu do użytku własnego dostawcy (art. 3 pkt 11). Przedsiębiorstwo sieciowe, gmina lub zarząd dróg, które rozwijają system i oddają go do użytku pod własną nazwą, są więc dostawcą. Kto wykorzystuje system, nad którym sprawuje kontrolę, jest podmiotem wdrażającym (w rozporządzeniu: podmiot stosujący; art. 3 pkt 4). Podmiot wdrażający staje się dostawcą w trzech przypadkach. Umieszcza swoją nazwę lub znak towarowy na systemie wysokiego ryzyka już wprowadzonym do obrotu, bez uszczerbku dla ustaleń umownych przewidujących, że podział obowiązków następuje w inny sposób. Wprowadza istotną zmianę w takim systemie, po której pozostaje on systemem wysokiego ryzyka. Albo zmienia przeznaczenie systemu niebędącego systemem wysokiego ryzyka tak, że staje się on takim systemem (art. 25 ust. 1). Dostawcy, który pierwotnie wprowadził system do obrotu lub oddał go do użytku, nie uznaje się wtedy już za dostawcę tego konkretnego systemu i musi on ściśle współpracować z nowym dostawcą (art. 25 ust. 2). Nie dotyczy to sytuacji, gdy pierwotny dostawca wyraźnie określił, że jego system nie może zostać zmieniony w system AI wysokiego ryzyka.

• Art. 86 nie obejmuje pkt 2

  Art. 86 ust. 1 daje osobie, której dotyczy decyzja, prawo do wyjaśnienia decyzji podjętej przez podmiot wdrażający na podstawie wyników systemu AI wysokiego ryzyka z załącznika III, „z wyjątkiem systemów wymienionych w pkt 2”. Podmiot wdrażający system z pkt 2 nie jest więc nim związany. Podmioty wdrażające systemy AI wysokiego ryzyka, o których mowa w załączniku III, które podejmują decyzje dotyczące osób fizycznych lub uczestniczą w ich podejmowaniu, muszą informować te osoby, że jest w stosunku do nich wykorzystywany system (art. 26 ust. 11).

• Terminy

  Wymogi dla tych zastosowań z załącznika III stosuje się od 2 grudnia 2027 (art. 113 lit. c) ppkt (i)). System wprowadzony do obrotu lub oddany do użytku przed tą datą jest objęty rozporządzeniem tylko wtedy, gdy po niej jego projekt ulegnie istotnym zmianom. W każdym razie dostawcy i podmioty wdrażające systemy AI wysokiego ryzyka przeznaczone do wykorzystywania przez organy publiczne muszą podjąć niezbędne kroki, aby spełnić wymogi do 2 sierpnia 2030 (art. 111 ust. 2). Art. 43 i 49 (rozdział III sekcja 5) oraz art. 72 i 73 (rozdział IX) nie mieszczą się w art. 113 lit. c). Art. 113 nie podaje dla nich odrębnej daty, więc według zasady ogólnej stosuje się je od 2 sierpnia 2026. To, jak to się łączy z powyższym terminem, jest pytaniem do prawnika.

• Kary pieniężne

  Dostawcy muszą zapewnić, aby ich systemy AI wysokiego ryzyka spełniały wymogi sekcji 2 rozdziału III, która obejmuje art. 9–15 (art. 16 lit. a)). Naruszenie obowiązków dostawców z art. 16 lub obowiązków podmiotów wdrażających z art. 26 może skutkować karą pieniężną. Kara wynosi do 15 mln EUR lub, w przypadku przedsiębiorstwa, do 3 % jego całkowitego światowego obrotu rocznego z poprzedniego roku obrotowego, zależnie od tego, która kwota jest wyższa (art. 99 ust. 4 lit. a) i e)). Dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, każda kara jest ograniczona do niższej z tych kwot (art. 99 ust. 6). To samo dotyczy małych spółek o średniej kapitalizacji (art. 3 pkt 14b, art. 99 ust. 6a). Każde państwo członkowskie ustanawia przepisy dotyczące określenia, w jakim zakresie na organy i podmioty publiczne ustanowione w tym państwie członkowskim można nakładać administracyjne kary pieniężne (art. 99 ust. 8).

• Zakres rozporządzenia i jego granice

  Rozporządzenie stosuje się do dostawców i podmiotów wdrażających, którzy mają siedzibę lub znajdują się w państwie trzecim, w przypadku gdy wyniki wytworzone przez system AI są wykorzystywane w Unii (art. 2 ust. 1 lit. c)). Nie stosuje się go do obszarów wykraczających poza zakres stosowania prawa Unii i nie wpływa ono na kompetencje państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa narodowego (art. 2 ust. 3). Nie dotyczy ono systemów AI, jeżeli i o ile są wprowadzane do obrotu, oddawane do użytku lub wykorzystywane, ze zmianami lub bez nich, wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego (art. 2 ust. 3). Nie dotyczy ono obowiązków podmiotów wdrażających będących osobami fizycznymi, które korzystają z systemów AI w ramach czysto osobistej działalności pozazawodowej (art. 2 ust. 10). Rozporządzenia nie stosuje się do systemów AI lub modeli AI, w tym ich wyników, specjalnie rozwiniętych i oddanych do użytku wyłącznie do celów badań naukowych i rozwojowych (art. 2 ust. 6). Nie stosuje się go do działalności badawczej, testowej ani rozwojowej przed wprowadzeniem systemu do obrotu lub oddaniem go do użytku. Wyłączenie to nie obejmuje testów w warunkach rzeczywistych (art. 2 ust. 8). Systemy AI udostępniane na podstawie bezpłatnych licencji otwartego oprogramowania są poza zakresem rozporządzenia. Wyłączenie to nie ma zastosowania, jeżeli są one wprowadzane do obrotu lub oddawane do użytku jako systemy AI wysokiego ryzyka albo objęte art. 5 lub 50 (art. 2 ust. 12).

• Brak formatu instrukcji obsługi w infrastrukturze

  Rozporządzenie nie wskazuje formatu, wzoru ani brzmienia instrukcji obsługi elementów związanych z bezpieczeństwem w infrastrukturze. Dostawca decyduje, jak przedstawić elementy wymagane przez art. 13 ust. 3. Samo rozporządzenie nie wskazuje żadnej normy zharmonizowanej. Dla systemów AI wysokiego ryzyka zgodnych z normami zharmonizowanymi, do których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym, domniemuje się zgodność z wymogami sekcji 2 w zakresie, w jakim normy te je obejmują (art. 40 ust. 1). Komisja ma opracować wytyczne dotyczące praktycznego stosowania wymogów i obowiązków z art. 8–15, 25 i 26 (art. 96 ust. 1 lit. a)).

• Przykład: warunki eksploatacji w instrukcji obsługi

  Przykład, a nie wymóg rozporządzenia: instrukcja obsługi elementu związanego z bezpieczeństwem mogłaby podawać warunki eksploatacji, w których zmierzono jego dokładność, oraz warunki, w których nie należy polegać na jego wyniku. Art. 13 ust. 3 lit. b) ppkt (ii) i (iii) wymagają przetestowanego poziomu dokładności oraz okoliczności, które mogą na niego wpływać lub prowadzić do ryzyka.

• Przykład: opis procedury zatrzymania

  Przykład, a nie wymóg rozporządzenia: instrukcja obsługi mogłaby opisywać procedurę zatrzymania i stan, jaki system osiąga po zatrzymaniu. Art. 13 ust. 3 lit. d) wymaga środków nadzoru ze strony człowieka z art. 14.

• Artykuł 13 rozporządzenia AI: przejrzystość i instrukcja obsługi

  Art. 13 dla wszystkich sektorów: wymogi, terminy i kary.

• Rozporządzenie AI infrastruktura krytyczna

  Przegląd infrastruktury krytycznej: jak rozporządzenie obejmuje AI z elementami związanymi z bezpieczeństwem.

• Art. 14 dla AI w infrastrukturze krytycznej: nadzór ze strony człowieka

  AI dla infrastruktury krytycznej a art. 14: nadzór ze strony osób fizycznych i czego rozporządzenie nie wymaga.

• Załącznik III szczegółowo: 8 kategorii wysokiego ryzyka

  Kategorie z załącznika III, w tym pkt 2 dotyczący infrastruktury krytycznej.